DE INPOLDERING VAN NOORDWALCHEREN

HOFSTEDEN (Boerderijen) op Noordwalcheren door de eeuwen heen.

Het ligt in de bedoeling om de hofsteden, zoals die gevonden zijn bij het onderzoek naar gegevens over de inpoldering van Noordwalcheren, in kaart te brengen. Wij gebruiken hiervoor de kaart, die ook gebruikt werd door de samenstellers van de veldnamenboekjes, de zgn. veldnamenkaart Op deze wijze is het ook beter mogelijk om de ligging van een aantal hofsteden wat nauwkeuriger vast te stellen, wat weer helpt om de volgorde en de situering van de percelen in de overlopers vast te leggen en dat is weer van belang ivm. de ligging van de blocken op de veldnamenkaart. Bovendien is het dan wat simpeler om de in de overlopers genoemde geografische gegevens, zoals "de oude dijk" of "de sprinck" of "de werf" of "de berg" te localiseren.

Het begrip "hofsteden" is een wat ouderwets begrip. In de overlopers werd het woord "Hofsteden" ook gebruikt voor kleine boerenbedoeninkjes en voor behuizingen die wij tegenwoordig boerderijen noemen. Soms werden ook buitenplaatsen aangeduid met "hofstede"

Voor de localisering wordt uitgegaan van de volgende gegevens:

1. De overlopers van de Oostwatering van 1566 en de Vijfambachten van 1584
2. In de kohieren van de honderdste penning worden huizen genoemd, zowel in de dorpen als daarbuiten. De belastinggaarder, die de gegevens van de huizen vastlegde liep meestal een vaste route. Men begon altijd aan de linkerzijde van een weg, rechtsrijden werd immers pas door Napoleon ingevoerd. Deze kohieren beginnen op het platteland rond 1580 en liepen door t tot ver in de zeventiende eeuw. Alleen de in die lijsten voorkomende huizen buiten het dorp worden geklassificeerd.
3. De op de kaart van Christoffel Bernards van 1642 genoteerde hofsteden
4. De op de blockkaarten van ca. 1680 genoteerde hofsteden
5. De op de kaart van Hattinga van 1750 genoteerde hofsteden
6. De op de kadasterkaarten van 1809/1820/1832 genoteerde hofsteden.
7. Gegevens uit de "Oorspronkelijk aanwijzende tafels" uit 1832
8. De op de veldnamenkaart genoteerde hofsteden.

Eventuele hofstedegegevens van vóór 1566 worden apart genoteerd.

Uitgegaan wordt van de blockkaarten van des Tombes van rond 1680. De grenzen van die blocken zijn geplaatst op de veldnamenkaart. De blocken werden voorzien van een blocknummer.
De veldnamenkaart geeft de situatie van vóór de ruilverkaveling in ca. 1950 weer.
De veldnamenkaart, met daarop de blocken, is weer onderverdeeld in parochiekaarten.

Elk genummerd block is weer onderverdeeld in percelen. Ook deze percelen zijn weer van een nummer voorzien.

Het klinkt wat ingewikkeld, maar een voorbeeld maakt het duidelijk.
De parochie komt overeen met de gemeente, het blocknummer zou je als de straatnaam kunnen zien en het perceelnummer als het huisnummer.

De registratie van de gevonden gegevens gaat als volgt :
Elke hofstede of boerderij wordt op de parochiekaart met een nummer aangeduid.

• De nummers 001 tm.049 zijn gereserveerd voor webpagina Parochie.Gapinge.Hofsteden
• De nummers 050 tm.099 zijn gereserveerd voor webpagina arochie.Oostkapelle.Hofsteden
• De nummers 100 tm.149 zijn gereserveerd voor webpagina Parochie.Sandijc.Hofsteden
• De nummers 150 tm.199 zijn gereserveerd voor webpagina Parochie.Serooskerke.Hofsteden
• De nummers 200 tm.250 zijn gereserveerd voor webpagina Parochie.Vrouwepolder.Hofsteden

Een registratievoorbeeld :
Hofstede nummer :001.
Block.01.Parochie Gapinge
Perceelnummer : ...... in Overloper-Oostwatering (1566)
Adres in 2001:
Huidige naam hofstede:
Nummer in het veldnamenboekje:
Voor het eerst vermeld bij............

Geografische gegevens (kaarten, dijken, sprinken,werven enz.);
De boerderij komt voor op de volgende kaarten;

De geschiedenis;
Jan Janse (fictief) heeft een verhaal geschreven over de boerderij. (klik hier)

In eerste instantie zullen de gegevens over de hofsteden (boerderijen) benoorden de lijn Duinbeekseweg, Domburgseweg, Dorpsstraat in Oostkapelle, Noordweg, Oostkapelseweg, de Gapingseweg zo naar Zanddijk/Veere worden verwerkt.

In een later stadium zal dan bekeken worden of het zinvol is de overige hofsteden in de bovengenoemd vijf parochies te localiseren.

We hopen op deze wijze iets meer te weten te komen, hoe lang hofsteden op dezelfde plek gevestigd waren. Het vermoeden bestaat, dat vooral hofsteden (boerderijen) eeuwenlang op dezelfde plek stonden. Een voorbeeld daarvan is de boerderij de Walecot aan de Walecotweg in Serooskerke. Daarnaast vragen we ons af of in 1580 de huizen in Rikedale er nog stonden. Ook de Duitse Heren hadden een huis, waarvan gezegd werd dat het in de polder van Sandijc stond. Mogelijk had dat betrekking op een hofstede.

VRAAG;
We zoeken iemand die bereid is dit te gaan uitzoeken. Uiteraard assisteren we hierbij
Onderstaand een praatstuk met daarin wat gegevens
Eén van de onderwerpen in die website is het hoofdstuk "Hofsteden op Noordwalcheren door de eeuwen heen" De ligging van de hofsteden geeft inzicht in de inpolderingsgeschiedenis. Het blijkt dat hofsteden eeuwenlang op de zelfde plaats liggen.
In de overlopers van de Vijfambachten (1584) en de Oostwatering (1566) worden veel hofsteden genoemd. De uitgeschreven tekst van die overlopers wordt in deze website opgenomen. Men kan dus thuis de gegevens van die hofsteden invullen op de voorgedrukte formulieren, volgens bovenstaand schema. Mogelijk 40 tot 50 hofsteden per parochie, ongeveer 10 woorden per hofstede. Daarna moeten de hofsteden op een veldnamenkaart worden gezet. Die ligging valt af te leiden uit 17e en 18e eeuwse kaarten die in copie aanwezig zijn.
Als dat gereed is, moet het huidige adres worden opgezocht.

Steeksproefgewijs (4 of 5 telefoontjes) wil ik dan proberen te horen of de bewoners iets van de geschiedenis van hun boerderij weten.

Zodra de gegevens van de hofsteden bekend zijn is het ook mogelijk om iets meer te weten te komen over de ontvolking van het platteland van Noordwalcheren tussen 1572 en 1574.

Per hofstede wordt immers in de overloper aangegeven, wie de eigenaar is en wie de pachter. Door nu de gegevens van rond 1566 te vergelijken met de gegevens uit overlopers van 1580 en 1584 is na te gaan wie van de oospronkelijke eigenaren en pachters nog genoemd worden. Er is dan een verlooppercentage vast te stellen.
Een zelfde percentage is vast te stellen in een "rustige" periode zo tussen 1610 en 1630.
Het vergelijken van beide percentages kan inzicht geven over hoe sterk het platteland van Walcheren werd ontvolkt.
Dit uitzoeken is iets voor de toekomst.k

Website pagina nog verder uitwerken !

Bronnen.
Wat namen van personen die vermoedelijk iets of veel aan boerderijonderzoek hebben gedaan.

• O. Jacobs-Stroo - Koudekerke
• A. de Wijze-Nagelkerke - Vlissingen
• A.Maljaars - Vrouwenpolder
• J.Looise - Westsouburg
• E.Koole - Middelburg
• J.G.Gillisses - Middelburg
• K.Dekker - Biggekerke.

Zeker advies vragen aan Aad de Klerk