DE INPOLDERING VAN NOORDWALCHEREN

OVERLOPERS en BLOCKEN

Het polderbestuur van Walcheren had al vrij vroeg een systeem opgezet, waarmee men kon vaststellen wie op Walcheren grond in zijn bezit had en aan wie die grond verpacht werd. Je zou kunnen zeggen , dat het een voorloper van het kadaster was. Dit systeem werd ook gebruikt ten behoeve van de heffing van grondbelasting en dijklasten en soms voor provinciale belasting. Het bepalen van de grootte van de gronden in een bepaald gebied en het vaststellen wie de eigenaren waren, wordt verhevenen genoemd. De overlopers geven veel informatie over de eigendomsverhoudingen van de grond. De pachters van grond worden ook vermeld.

Land werd gekocht en verkocht, men noteerde wel de wijzigingen in de oude overloper maar dat gebeurde niet altijd even zorgvuldig en overlopers verloren daardoor hun actualiteitswaarde. Eén keer in de zeven jaar werd het systeem daarom vernieuwd of zoals men dat noemde, opnieuw verhevend. Zo'n verhevening deed men of door overschrijving in een nieuwe overloper met daarin de namen van de huidige eigenaren en de pachtsom, maar soms ook gewoon door een nieuwe opmeting door landmeters, die dan het land opgingen. Vandaar de naam overloper, de landmeters liepen over het land. Als het goed was, werden er dan per watering ca. 8 nieuwe overlopers gemaakt.
Een lezenswaardig artikel van de hand van Leo Hollestelle vind je in Duizend jaar Walcheren

Wal cheren kende in de zeventiende eeuw vier wateringen, de Westwatering, de Zuidwatering, de Oostwatering en de Vijfambachten. Het gebied van de Overlopers van de Oostwatering en van de Vijfamabachten zijn op bovenstaande kaart aangegeven voorzover dit betrekking heeft op de inpoldering van Noordwalcheren.
Het vernieuwen van de overlopers was een kostbare zaak en op de duur gebeurde dat niet meer. Het gevolg was dat het systeem volledig onbetrouwbaar werd, klerken hielden zelf maar wat bij, maar het is duidelijk dat dat voor veel commotie zorgde.
Veel overlopers gingen in de loop van de tijd verloren, werden in de negentiende eeuw op een veiling verkocht of met het oud papier meegegeven.

Een overloper was onderverdeeld in blocken, per block werden de in het block liggende percelen benoemd en de oppervlakte vastgelegd in "gemeten". Op Walcheren was dat meestal het Blooise roe, maar soms ook staat er op kaarten, dat er gewerkt is met Rijnlandse roeden. Hoe dat zich verhoudt tot ons metriek stelsel staat onder Maten en geld.
De ligging van een block diende te worden vastgelegd, je vindt daarom veel geografische informatie in een overloper. De twee oudste overlopers zijn gedeeltelijk vertaald voor dat gedeelte dat betrekking heeft op Noordwalcheren en opgenomen in deze website.
In deze overlopers zijn nog veel gegevens te vinden over leen- en vroongronden. Voor Noordwalcheren worden deze leen-en vroongronden op de veldnamenkaart gezet.
In de zeventiende eeuw zijn er per parochie blockkaarten gemaakt. Deze kaarten, gecombineerd met de veldnamenkaart, zijn zeer belangrijk voor de inpolderingsgeschiedenis van Noordwalcheren, vaak zijn blocken en polders immers gelijk aan elkaar.

In de overlopers en op de blockkaarten worden veel boerderijen of beter gezegd, hofsteden genoemd en aangegeven. Getracht zal worden deze hofsteden op de veldnamenkaart te zetten uitgaande van de oudste gegevens en eindigende met het huidige adres. Opvallend is wel, dat veel hofsteden eeuwenlang op dezelfde plaats lagen.

De oudste overlopers voor het gebied van Noordwalcheren zijn;

De overloper van de Vijf Ambachten.
Deze overloper is dus van na de val van Middelburg in 1574, maar bevat toch nog veel gegevens van vóór die tijd. De overloper is aanwezig in het Zeeuws Archief en goed leesbaar
De overloper van de Oostwatering
Deze overloper is eveneens goed leesbaar en bevat vooral veel informatie over het bezit van de kloosters.
Deze overlopers zijn vertaald, niet getranscribeerd. Het gaat ons immers bij ons onderzoek niet om de letterlijke tekst, maar om (geografische) gegevens, die van belang kunnen zijn.

Ook voor genealogen zijn deze overlopers interessant, er komen immers honderden namen in voor, zowel van grondeigenaren als van baanders (pachters). Weliswaar is er geen index op persoonsnamen gemaakt in deze vertaling van de overlopers, dat viel buiten de doelstelling van deze website, maar een uurtje thuis online spitten achter het scherm kan ook veel opleveren voor genealogen. Bovendien kun je via de overlopers soms een periode van 50 tot 70 jaar overbruggen. Meer hierover onder Genealogie.

De overlopers van 1566 en van 1584 zijn verdeeld over de verschillende parochies.
Deze verdeling is als volgt :
Overloper van de Oostwatering van 1566

• Overloper van de 1200 gemeten, dat is het gebied in Serooskerke, dat behoorde tot het ambacht van Serooskerke
• Overloper van Gapinge
• Overloper van Serooskerke
• Overloper van Vrouwepolder
• Overloper van Zandijk

Overloper van de Vijfambachten van 1584

• Overloper van Oostkapelle
• Overloper van Serooskerke. Een gedeelte van de parochie van Serooskerke viel in de watering van de Vijfambachten en wel dat gedeelte dat in het ambacht van Rijnsburg lag.