STORMVLOEDEN
In de loop der jaren zijn er over de stormvloeden in de Nederlanden verschillende
publikaties geweest. Eén van de belangrijkste werken op dit gebied
is het bekende, driedelige boek van Dr.M.K.Gottschalk " Stormvloeden en
rivieroverstromingen in Nederland, Assen 1971-1977.
Het meest recente boek over dit onderwerp is de serie "Duizend jaar weer,
wind en water in de Lage Landen van J.Buisman, uitgegeven door van Wijnen
in Franeker vanaf 1995.82 Buismans
aanpak is wat breder. Zijn visie is dat je de vele historische stormvloeden
niet alleen moet bestuderen vanuit historisch-geografisch gezichtspunt,
maar ook als het resultaat van een bepaalde weersgesteldheid en passend
in het klimaat over een langer tijdsbestek. Gottschalk had in haar werk
al de nodige fictieve stormvloeden aan de kaak gesteld en afgevoerd. In
het werk van Buisman worden verschillende van die verhalen nog wel aangehaald,
maar dan meestal geplaatst in een andere samenhang.
De inleiding in deel 1 is zeer lezenswaardig, de aanschaf van de gehele
boekenreeks is een investering, waaraan men veel plezier kan beleven.
Erg handig zijn ook de schema's achterin het boek, waarin men zeer snel
kan zien, wanneer er een stormvloed optrad en in welk deel van het land.
Uit het werk van Buisman zijn voor ons onderzoek die stormvloeden overgenomen,
die betrekking hebben op Zeeland en in het bijzonder op die vermeldingen
van stormvloeden, die betrekking hebben op Walcheren. Buisman volgt in
zijn werk gewoon een jaartallenreeks, beginnende in het jaar 763.
Uit zijn tekst nemen we slechts de hoofdpunten over, voor verdere aanvulling
verwijzen we naar de desbetreffende bladzijde in het werk van Buisman.
De notering is als volgt :
Romeins cijfer I voor deel 1, Romeins cijfer II voor deel 2 enz. Elk cijfer
wordt gevolgd door een bladzijde nummer.
838
deel I.blz. 202
Op 26 december 838 worden bijna alle kuststreken van de Lage Landen door
een ernstige stormvloed getroffen. Er zijn twee onafhankelijke verslagen
van tijdgenoten. Het zou de zwaarste stormvloed in deze eeuw zijn geweest.
De stormvloed van 838 is een bron van verwarring geweest, vol met fantasieën
en speculaties.
1014
deel I.blz.249
28 september 1014. De storm hield enkele dagen aan, voor het eerst zou
de vrijwel gesloten kustlijn van de Lage Landen worden doorbroken. Eén
van de bronnen noemt met name Walcheren, waar de schade enorm zou zijn.
Men zou de schade pas langzaam te boven zijn gekomen. In de kroniek van
de abdij van Quedlinburg in Saksen spreekt men over duizenden doden. Ook
C. Dekker 83 noemt de overstroming
en stelt, dat het gevolg van de stormvloed een langdurige overstroming
moet zijn geweest.
1042
deel.I.blz.258
2 november 1042 worden de kusten van Vlaanderen getroffen.
De stormvloed wordt slechts in één bron vermeld en is daardoor
minder betrouwbaar.
1134
deel.I.blz.319
De stormvloed van 4 october 1134 deed Zuidwestnederland verworden tot
een archipel. De Honte werd aanzienlijk verwijd en wordt zelfs in 1183
een zee genoemd. In één van de bronnen wordt Walcheren met
name genoemd, als een eiland waar veel schade is geleden. Zuidwest Nederland
verwordt tot een archipel.Het schijnt, dat als reactie op de overstromingen
de dijkbouw een impuls ontvangt
Het verslag van 1134 wordt vooraf gegaan door een overzicht over de ontwikkelingen
in de Lage Landen vóór de reeks van stormvloeden.
1178
deel.I.blz.372
Weikinn ( 1958) vermeldt een stormvloed op 7-8 januari 1178 in Engeland,
Vlaanderen, Friesland en Holland. Hij citeert 8 bronnen, waarvan 7 uit
Engeland en verder een anonieme kroniek uit Laon. De meeste bronnen zijn
uit de 13de eeuw.
Gottschalk wijst op de verwarde berichtgeving rond deze storm. Zij meent
dat hier Holland in Lincolnshire wordt bedoeld.
In "De kust van Walcheren" 84 staat
hierover één en ander te lezen, wij citeren :
-Fockema Andrea noemt deze stormvloed van 1178 ook en zegt dat de Hollandse
en Zeeuwse ban werd opgeroepen voor het werk aan de eigen gebieden. Hij
vraagt zich af of de vorming der samenhangende bedijking op Walcheren
toen tot stand is gekomen-
1248
deel.I.blz.468
In de winter 1248-1249 is er sprake van 3 ernstige stormvloeden.
- 20 november 1248. Dijken breken door, veel doden
- 28 december 1248
- 4 februari 1249
Deze stormvloeden moeten veel schade hebben veroorzaakt, vooral omdat
deze stormvloeden zo snel op elkaar volgden. Melis Stoke noemde deze stormen
"ene sware plaghe".
1262
deel.I.blz.496
28 januari 1262
In Friesland breken dijken, maar ook in Zeeland. Bij Axel gaat veel land
verloren, de kerk van Hengstdijk moet verplaatst worden.
1268
deel.I.blz.502.
6 januari 1268 enkele dagen lang een zware zuidwester storm. De wind draait
daarna plotseling naar het noordwesten. Het Schelde estuarium liep veel
schade op, o.a. het eiland Koezand.
1287/1288
deel.I.blz.538 ev.
Er zijn 2 stormvloeden, waarover Melis Stoke schrijft :
- 14 of 17 december 1287.
.."Doe gheviel also zint, dat op de zestiende kalende, van Loumaent
(17 dec.) God doe sende
.. ene vloet also groot, daer vele volx in bleef doot
- 5 februari 1288.
.. Te hant darna sinte Aechten daaghe (5 febr.), sende God tote ere
plaghe, echter ene grote
.. vloet. Dese twee waren, als ic verstoet, in enen winter int jaer
ons heren, als ons de scrifturen .. leren, XII hondert ende seven ende
dachtich (paasstijl: 1287-1288). Dese twe vloede waren so .. crachtich,
dat si ghingen over alt lant, dat leghet an des sewes (Zeeland) cant.
Beide oester
.. ende wester vresen (Oost-en WestFriesland) ende Hollant moste oec
verliesen. Suithollant ..(Zuid-Hollandse Waard) verdranck oen mede ende
ic ne weet ghene stede bider zee en ghinc al . onder, tfolc verdranc,
dat meer dan wonder. Al Zeeland verdranc sekerlice sonder
. (behalve)Walcher ende Wolfertsdike
Het blijkt niet uit de tekst of Melis Stoke nu bedoelt dat bij beide
stormvloeden Walcheren wordt gespaard of dat dat alleen slaat op de vloed
van febr.1288
Los daarvan wil dat gespaard blijven van Walcheren, niet zeggen, dat er
geen schade was.
Dat zou ook wat onwaarschijnlijk zijn.
1318
deel.II.blz.68
Op blz. 62 wordt een stormvloed in Engeland in 1316 genoemd, verdere gegevens
ontbreken.. Het merkwaardige is echter, dat deze vloed niet vermeld wordt
door Willem Jacobi. Hij is later bekend als Willem Procurator, werkt eerst
als kapelaan bij de familie van Brederode in Haarlem, later is hij Benedictijner
monnik in Egmond. Hij is een uiterst belangrijke bron voor de weersgesteldheid,
alhoewel hij met zijn notities pas begint in 1320. Er is in 1316 en 1317
een ware hongersnood in Zeeland (blz.68)
In het jaar 1317 meldt Buisman geen stormvloed (bron Gottschalk)
Wel is er een stormvloed voor 20 maart 1318. Deze stormvloed was er ook
in Engeland
(Bailey 1991 blz. 190)
In "1000 jaar Walcheren" wordt er op blz. 30 naar deze vloed van maart
1318 verwezen.
De tekst wijkt niet af van bovenstaande tekst.
1334
deel.II.blz.112
23 november 1334. De St.Clemensvloed.
Zeeland lijdt veel schade. Het eiland Wulpen gaat verloren. Ook Walcheren,
met name genoemd lijdt ernstige schade. Ook veel schade in het land van
Saeftinge.
1357
deel.II.blz.198
24 december 1357
Landverlies op Walcheren tengevolge van de stormvloed
In -Duizend jaar Walcheren- blz. 31 wordt aangegeven :
-Op 19 october 1355 draagt Willem V aan B.en W. van Middelburg op de leiding
bij de zorg voor watergangen en dijken op Walcheren. B.en W. mag wateringen
graven, dijkgraven inschakelen om de schade op te nemen en opdracht geven
tot herstel-
Buisman kent geen stormvloed in 1355
1374
deel.II.blz.253
9 october 1374
Zuidwest Nederland werd zwaar getroffen. De dijken van Walcheren zwaar
gehavend en er was veel schade.
In -Duizend jaar Walcheren blz. 31- wordt deze vloed genoemd.
B.en W. van Middelburg neemt na de stormvloed van 1374 de leiding bij
het herstel van de dijken ten noorden van Veere en bij de Dishoek
1375
deel.II.blz.263
8-10 october 1375
Philips van Leyden spreekt over een verschrikkelijke storm op 10 oct.1375.
Geheel Nederland wordt getroffen.
In "Duizend jaar Walcheren- blz. 31" wordt deze vloed genoemd.
B.en W. van Middelburg neemt na de stormvloed van 1375 de leiding bij
het herstel van de dijken ten noorden van Veere en de Zuiddijk van Walcheren
1393
deel.II.blz.314
21/22 januari een zware storm en op 22 januari een stormvloed
Er was veel ellende in Oostende. Er worden ook wel plaatsen in Zeeland
genoemd, maar niet expliciet Walcheren
Onbekende bronnen :
Deze verhalen dat de Zandijkse polder is opengebroken en dat er zeer veel
schade is. De Oosternieuwland polder zou vernietigd zijn.
Buisman vertelt niet uit welke richting de storm kwam.
Wilderom zegt (blz.81) dat er in de Zanddijkpolder toen 140 ha. verloren
is gegaan
Waar deze informatie vandaan komt, zegt Wilderom niet.
1404
deel.II.blz.372
Eerste Elisabethvloed.19 november 1404.
Zeeland wordt getroffen door de ernstigste stormvloed sedert 1375. Walcheren
wordt zwaar getroffen. Op Walcheren is land verloren gegaan, volgens Gottschalk
deel II, blz.7 e.v.
1421
deel.II.blz.446 tm.449
Er waren in dat jaar twee stormvloeden.
De eerste, op 2 maart 1421, sommigen zeggen 15 januari 1421, veroorzaakt
tal van dijkbreuken in o.a. Zeeland, een andere bron zegt in het Westerscheldegebied.
De tweede, met als naam de tweede Elisabethvloed, was catastrofaal voor
de Lage Landen.
Een buitengewone zware noordwesterstorm op 18 en 19 november 1421 veroorzaakte
een ongekend hoge stormvloed. De waterstand was in 100 jaar niet zo hoog
geweest. Er is vooral veel schade op Walcheren, Noord- en Zuidbeveland,
Tholen en Schouwen. Bekend is het verhaal van de instroming van de Grote
Waard bij Dordrecht. 72 dorpen zouden zijn verdronken, een kind spoelde
aan in een wieg. 93 jaar later kon je nog kerktorens in het water zien
staan en dat is geen apocrief verhaal.
1424
deel.II.blz.470
Derde Elisabethvloed, 18 november 1424
Veel schade aan de oostkant van Walcheren, bv. Arnemuiden.
Rond Vlissingen dijkbreuk. In het gebied van de Westerschelde, vooral
aan de zuidkant is de schade rampzalig. Het is de grootste ramp in de
15e eeuw en misschien wel de grootste gedurende de tweede helft van de
Middeleeuwen.
1437
deel.II.blz.538
Begin december heeft er in Zuidwest Nederland een zeevloed plaats, maar
de gevolgen zijn lokaal en beperkt.
Van den Broeke 85 schrijft over een
stormvloed op 15 nov.1437
Philips de Goede kwam speciaal daarna naar Vrouwenpolder om boete te doen,
maar Buisman kent deze storm niet
1446
deel.II.blz.583
10 april 1446
Op Walcheren is volgens het kaartje van Buisman veel schade. Onder meer
een dijkbreuk bij Veere. Een groot deel van het eiland loopt onder. Duinenrij
ernstig aangetast
Zie ook Gottschalk deel 2 blz. 177 en 178
1449
deel.II.blz.598
In 1449, nadere datum onbekend, woedt er een hevige storm, waarna een
stormvloed in Zuidwest Nederland een aantal dijkbreuken doet ontstaan.
Waarschijnlijk is er ook op Walcheren schade aangericht. Buisman denkt
dat deze storm woedde rond 15 oct.1449, maar doet dit onder voorbehoud.
Ook Gottschalk kent deze storm, maar denkt dat er geen verband is met
Nederland
1468
deel.III.blz.107
20-21 october 1468
Ursulavloed, na noordwesterstorm, doorbraak van een dijk van de Arne.
1477
deel.III.blz.150
27 september 1477, de Cosmas- en Damianusvloed
Aanzienlijke schade op Walcheren, zie "De kust van Walcheren. blz. 12".
De vloed werd langs de gehele kust gevoeld en had ook voor Walcheren gevolgen,
"want die . dijcken braken ende gingen in."
1509
deel.III.blz.290
26 september 1509, de Cosmas- en Damianusvloed, no. 2.
Bij Vere drijven huizen weg, dijkbreuk bij Westkapelle, de straten staan
daar blank.
In "De kust van Walcheren blz. 12"
Reijgersberg noemt deze stormvloed ook, bij Middelburg inundeerden enige
poldertjes.
1511
deel.III.blz.305
Een noordwester storm en een daarop volgende stormvloed op 13-14 dec.1511
treft haast alle eilanden in Zuidwest Nederland. Op het bijbehorende kaartje
van Buisman is er schade vanaf boven Veere via Arnemuiden tot Vlissingen.
De bron daarvan wordt niet vermeld.
1516
deel.III.blz.333
Stevensvloed van 27 december 1516
Buisman citeert Gotschalk II blz. 392 en 398. Reijgersberg cap. 27
Op Walcheren breken dijken door, rond Vlissingen en aan de Oostkant van
Walcheren. Op het Buisman kaartje is er schade van boven Veere tot Vlissingen.
1530
deel.III.blz.409
5 november 1530
St. Felix Quade Saterdach
Doorbraken bij Arnemuiden , de Westkappelse zeedijk breekt door na drie
dagen storm. Veere werd zwaar bedreigd.
Een van de ergste rampen, die Walcheren heeft getroffen. Reijgersberg
vlucht naar Veere, volgens hem zijn er 404 parochies verdronken. Hij geeft
een opsomming van de schade op verschillende eilanden in Zeeland. De regering
in Brussel treedt voortvarend op. Iedereen moet helpen, één
keer werk weigeren, de schandpaal of geseling, twee keer weigeren, linkerhand
eraf
1532
deel.III.blz.425
2 november 1532
Doorbraken op Walcheren in het zuidwesten en noordoosten. De schade was
nog erger dan in 1530. De stormvloed trad op bij doodtij. Noordbeveland
gaat ten onder.
Een andere bron noemt de volgende doorbraken :
Aan de zuidzijde van de Arne, één ter Haaiman aan de oostzijde,
drie gaten tegenover de galg aan de noordzijde, nog één
aan "de eerste keet" en één bij de trappen op het Middelburgse
gat.
1551/1552
deel.III.blz.530
Er zijn stormvloeden op 19 dec. 1551, 13 januari 1552 en 15 febr. 1552.
Schade aan de zuidwestzijde en aan de noordoostzijde van Walcheren.
Het water staat zelfs hoger dan in 1530, op Walcheren zouden 400 lijken
zijn aangespoeld.
Buisman zegt : het is moeilijk deze drie stormen uit te splitsen, omdat
deze zo vlak achter elkaar kwamen.
1555
deel.III.blz.547 e.v.
Op 13 en 14 sept. 1555 schade bij Terneuzen en op 29 en 30 sept. schade
in Noordvlaanderen Op 2 en 3 nov.1555 schade bij Reimerswaal
Ermerins (enige Zeeuwse oudheden 1781) zegt op blz. 29 en 30:
-Dat anno 1555 door een hogen vloed de dijken aan deze heerlijkheid (Vrouwenpolder)
zo waren geramponeerd, dat de regering van Vere in naam van hunne Heeren,
bij 2 onderscheiden Publicatien van den 5 October desselven jaars bevolen
omme den groten noot ende last dier es benoorder de Polder aen den dijck,
die heel deur es ende t' lant in grooten noot en dangier staet, alte den
Gilde broeders van St.Joris, St. Bastiaen ende St.Barbare, mitsgaders
alleen den arbeyders ende Gildebroeders van St.GoedeLieve gilde, dat zij
van stonden trecken aen den Polder, dragende met hun lieden schoppen ende
spaden, om aldaer te helpen aen den dijk enz-
1570
deel.III.blz.642
1 november 1570.
De Allerheiligenvloed
Veel schade op Walcheren aan de Noordkant en ook aan de zuidwestkant.
De Oosternieuwlandpolder gaat verloren. Er waren veel doden tengevolge
van de overstromingen. Concrete cijfers voor Zeeland worden niet genoemd,
maar in Friesland zouden er 3000 slachtoffers zijn geweest en dat cijfer
wordt betrouwbaar genoemd.
|