DE INPOLDERING VAN NOORDWALCHEREN

VLIEDBERGEN

Vliedbergen komen niet alleen voor op Walcheren maar ook op de andere Zeeuwse eilanden.
In de overlopers worden ze vaak aangeduid met "berg, werf, hoochwerf en hoochwal" in de literatuur meestal als vliedberg. In de ontwikkeling van een vliedberg zijn er drie fasen te onderscheiden.

DE EERSTE FASE.
In de eerste fase worden er kunstmatige hoogten van 1 tot 2 meter opgeworpen, waarop dan een primitieve hofstede stond of hoogten met een aanzienlijk grotere oppervlakte, waarop dan vaak dorpskernen ontstonden. Soms waren er op de schorren ook kleine verhogingen, waarop de schaapherder met zijn schapen een toevlucht kon nemen.
Deze eerste fase in het opwerpen van deze hoogten is te plaatsen in de elfde eeuw en in het begin van de twaalfde eeuw.

DE TWEEDE FASE
In de tweede fase werden de kleinere vliedbergen opgehoogd tot soms wel 5 tot 12 meter. Het doel van deze verhoging, dat in de twaalfde en dertiende eeuw gebeurt, ligt in de militaire sfeer. De naam veranderde van vliedberg in kasteelberg of torenberg. De naam torenberg is minder pretentieus dan de de naam kasteelberg en geeft ook beter aan hoe de berg er uit zag. Rond de heuvel werd een gracht gegraven, met aan de binnenzijde van de gracht een palissade, soms een muur. Op de heuvel stond een toren, in het begin van hout, later van steen.
De torenberg werd soms via een houten brug verbonden met de voorhof van het latere kasteel Zo'n torenberg was geen dure geschiedenis, hout was er en riet, graafwerkzaamheden waren een herendienst. Er waren nogal wat van die torenbergen, er waren ook veel ambachtsheren en de competitie was groot. En zoals dat altijd gaat, er waren altijd ambachtsheren, die net wat snuggerder of gewelddadiger waren dan de buurman. Of soms trouwde met de dochter van de buurman en ook dat hielp bij het uitbreiden van het bezit.

DE DERDE FASE (Klik hier)

1. Na de torenbergen kwamen er dan ook de kastelen, maar dat waren er duidelijk minder. In het inpolderingsgebied Noordwalcheren waren dat Westhove, Duinbeek, Duunhovede, het kasteel bij Gapinge en Sandenburg. Torenbergen werden soms opgenomen in het kasteel (Sandenburg)
2. Een aantal "hoochwerven" zijn later gebruikt om er een windmolen op te zetten. Zij waren daar uitermate geschikt voor, waren vaak nog in het bezit van de ambachtsheer, die immers het maalrecht bezat.

Bij de ruilverkaveling zijn een aantal vliedbergen afgegraven. Men vond Badorf aardewerk uit de negende eeuw, Pingsdorfer aardewerk en Andenne aardewerk, afkomstig van de plaats Andenne ten zuiden van Luik. Daarnaast ook Palffrath aardewerk uit het Rijnland. Al dit aardewerk werd gevonden in de kernheuvels, vondsten uit de daaroverheen aangelegde torenbergen zijn veel schaarser. Historische bronnen plaatsen deze torenbergen in de twaalfde en dertiende eeuw.

Op Walcheren waren er in de negentiende eeuw ongeveer 60 vliedbergen, waarvan er rond 1985 nog 19 over waren

DE LIGGING VAN DE TORENBERGEN en de KASTELEN
Op de kaart vindt U de onderstaande nummers terug. Indien het "vliedbergsymbool" groen is ingekleurd, dan bestaat de berg nog of is herkenbaar in het veld. Is het symbool roodgekleurd, dan wordt daarmee aangegeven, dat de berg uit historische gegevens bekend is, maar niet meer in het terrein zichtbaar is.

De torenbergen op Noordwalcheren zijn of waren van west naar oost;

01- De berg van Cos
In de overloper van de Vijfambachten van 1584 wordt in block 7 de berg van Cos genoemd, die ten zuiden van Duno ligt. Het is duidelijk dat deze berg vooraf ging aan de bouw van Duno. In de historische atlas van 1855 is de ligging zichtbaar. We hebben deze ligging van de berg van Cos overgebracht op de veldnamenkaart

02- De vliedberg aan de Schellachseweg te Gapinge
Deze berg is gedeeltelijk omringd door een sloot, het is een lage berg, en ligt vlakbij het kerkhof

03- De vliedberg aan de Snouck Hurgongeweg in Gapinge
De berg is in de tweede wereldoorlog beschadigd en in 1981 gerestaureerd

04- De vliedberg aan de Bieweg in Veere
De berg ligt in een akker en wordt jaarlijks omgeploegd. De grachten rondom waren vroeger zichtbaar

05- De vliedberg aan de Bosweg in Zanddijk
Ligt in een weiland, is laag maar duidelijk zichtbaar vanaf de Bosweg

06. De vliedberg in block 1 van de twaalfhonderd gemeten in Serooskerke
Dit gegeven komt uit de overloper van de Oostwatering van 1566.
Deze werf moet ten zuiden van de Rijkebuurtweg hebben gelegen, ongeveer ter hoogte van hofstede S 41 uit het veldnamenboek Serooskerke. De werf lag op een perceel van 50 roe, eigendom van de baljuw van Veere, het was vroonland

07. De vliedberg in block 6 in Zanddijk
Dit gegeven komt uit de overloper van de Oostwatering van 1566.
Daar staat; den block vóór Jan Onuerchs ende liggende rontomme binnen zijn wege, beginnenden voor Cornelis Huijch deure an Jorian van Sprinkelens berch in den houck van de wech. Het perceel, waarin de berg ligt is één gemet groot en het is Vroonland.

08. De vliedberg in block 13 in Gapinge
Dit gegeven komt uit de overloper van de Oostwatering van 1566.
In de overloper staat; Den block benoorden dorpe en licht rondomme vrij binnen zijn wegen.
Perceel 38. 0.75 gemet Jonkheer Joost den Baenst een werf, baent Willem Cornelisse. Vroonland

09. De vliedberg in block 13 in Serooskerke
Dit gegeven komt uit de overloper van de Oostwatering van 1566.
De kop van block 13 luidt;
Den block daer Leijn Claesse en Jan Janse Coole, nu in voornoemde ende Meeus Geleijnse plach te woonen. Den wech licht oost. Zuid ende west de Vijfambachten.
Perceel 2. 1 gemet en 24 roe. De markies van Vere /w / een werf.

De kastelen
De kastelen zijn gemerkt van west naar oost met de letters A tm. E

A. Westhoven
Een torenberg is hier nooit gevonden. Het kasteel is nog steeds omringd door een gracht.
De ingang van het kasteel is aan de noordzijde. Het kasteel is goed zichtbaar vanaf de weg van Oostkapelle naar Domburg.

B. Duinbeek
Ook hier is geen torenberg gevonden. Het kasteel is nog steeds omringd door een gracht.Het kasteel is bereikbaar via een zijweg vanaf de weg van Oostkapelle naar Domburg.

C. Duno
Het kasteel is niet meer aanwezig, wel de slotgracht. Op het kasteelterrein staat nu een boerderij. In de buurt van het kasteel heeft de "(vlied)berg van Cos" gelegen. Duno is gelegen aan de Dunoweg in Oostkapelle.

D.'t Huis van Gapinge
Op het voormalige kasteelterrein aan de Snouk Hurgongeweg in Gapinge staat nu een landhuis.Ongeveer 200 meter naar het zuiden staat een vliedberg. De relatie tussen beiden is niet zeker.

E. Zandenburg
Dit is het kasteel van de van Borselens. Het lag iets ten oosten van de dorpskern van het huidige Zanddijk. Op het terrein van het kasteel lag een vliedberg. Van het kasteel en de vliedberg is maar weinig meer zichtbaar in het terrein, afgezien van oneffenheden.

TWEE VRAGEN !

1. Kent U nog andere vliedbergen op Noordwalcheren, die hier niet genoemd zijn ?
2. Weet iemand, op welke kasteelberg later een molen is geplaatst ?

Bericht U het ons ! We zijn U dankbaar.!
Gebruik voor een antwoord de knop links REACTIES

Vliedbergen zijn in de tijd te dateren, dat helpt ons vast te stellen, wanneer een polder ongeveer kan zijn drooggemalen, uw reactie is daarom echt belangrijk !

NOG VERDER UITWERKEN
De bovenstaande tekst moet nog eens kritisch worden vergeleken met de overlopers.
Sandijk blok 5, daar ligt Sandenburg in en daar ligt ook de "groene" werf. Nog uitzoeken
Een aantal andere werven moet ik nog kwalificeren
Block 6 Sandijk vind ik in 2 blocken gegevens.
De overlopers nog nalopen op de tekst "werf" of "berg" of "erve" wat misschien ook opeen vliedberg kan wijzen